PUBLICATIES

POLITIEK MEESTERSCHAP


Politiek Meesterschap, vechten en verbinden volgens Mandela
Amsterdam, Mediawerf, 2015

Mandela is een iconische figuur van onze tijd, een ideaal van leiderschap, bijna te goed en te ver verwijderd van het leven in onze maatschappij om navolgbaar te zijn. Dit boek wil Mandela wat dichterbij halen en zijn navolgbaarheid vergroten. Het geeft daartoe inzicht in de wijze waarop Mandela politiek handelde, hoe hij omging met de druk van mee- en tegenstanders, hoe hij zijn eigen invloed op hen uitoefende. Hij wist te verbinden waar dat maar mogelijk was, ook over grote tegenstellingen heen. Als er gevochten moest worden met vijandige tegenstanders, dan vocht hij, maar wel zo, dat mogelijkheden om het gevecht te stoppen in stand werden gehouden. Zo lukte het hem om in de Zuid-Afrikaanse maatschappij zeer vijandig en doorgaande gevechten te laten stoppen, een burgeroorlog te voorkomen en een overgang van vechten naar verbinden mogelijk te maken.

Mandela bezat politieke meesterschap, het vermogen om zich niet te laten meeslepen door de dynamiek van een niet ophoudende, steeds verder escalerende strijd, de eigen visie en waarden te behouden, om eigen, zelf doordachte keuzes te maken. Dat politieke meesterschap maakte het hem mogelijk om, meer flexibel dan anderen, de historische mogelijkheid te grijpen om met vechten en escaleren te stoppen. Om dat te bereiken had hij zowel politiek als zijn moreel vermogen nodig.

Politiek en moreel vermogen zijn leerbaar, ook zonder het niveau van Mandela te bereiken. Ze zijn ook toepasbaar in de context van onze maatschappij, in onze politiek en in onze organisaties. We kunnen echt van Mandela leren. 

 Het boek ‘Politiek Meesterschap’ is een nieuwe stap in een programma, Communicatief Management, waar Martin Hetebrij vanaf 1990 aan werkte. Binnen dat programma gaf hij een steeds verdere uitwerking aan een theorie over de werking van macht en communicatie. Dit deed hij op basis van ervaringen en verhalen, die hij in het kader van advies, onderzoek en vooral trainingen als materiaal uit de dagelijkse praktijk kreeg aangereikt. 

Ook dit boek is op Nyenrode gepresenteerd. Wil je de sfeer proeven bekijk dan de volgende video.

GESCHIEDENIS

Toen in 2011 het boek over besluitvorming gereed was kwamen nieuwe problemen naar voren. Eén probleem bestond uit de woorden die ik had gebruikt om het perspectief op invloed te benoemen, communicatie, macht en politiek. Met name de woorden macht en politiek bleken gevoelig te liggen. Politiek staat in een slecht daglicht, helemaal als het om organisaties gaat. Als men het over politiek in organisaties heeft, dan doelt men vaak op processen die in organisaties niet thuis horen. Dat geldt minder voor macht, maar ook macht heeft veel negatieve bijbetekenissen. Als je probeert met deze woorden aandacht voor jouw manier van kijken te trekken, dan bouw je tegelijk een barrière in.

Daarover nadenkend ontwikkelde ik het idee om de aandacht te richten op een algemeen als voortreffelijk erkende speler van politiek spel, Nelson Mandela. Ik had mijn denken over communicatie en macht altijd ontwikkeld door het reconstrueren van verhalen. Mandela had een veelheid aan verhalen over zijn leven gepubliceerd in een boek: de lange weg naar vrijheid. Stel dat ik zou proberen om, waar dat mogelijk en zinvol was die verhalen te reconstrueren en zo een beeld te krijgen van het politieke handelen van Nelson Mandela. Ik heb die uitdaging aangenomen, wat uitliep op het boek ‘Politiek Meesterschap, vechten en verbinden volgens Mandela.

Toen ik probeerde om het politieke handelen van Mandela te reconstrueren was ik gedwongen om allerlei nieuwe onderwerpen aan politiek handelen toe te voegen. Ik merkte niet in staat te zijn om recht te doen aan Mandela’s politieke handelen zonder een onderscheid te maken tussen verbinden en vechten. Met dit onderscheid kon ik een grondstructuur in zijn handelen ontdekken:

  • Verbinden als regel,
  • Vechten als het moet,
  • Herstellen als het kan.

Waarbij verbinden en vreedzaam vechten een verschillende verhouding weergeven tussen communicatie en macht. Ik kon de betekenis van die grondstructuur verder uitwerken, door haar te onderkennen als politiek-moreel kompas, een manier van kijken van Mandela naar zijn eigen handelen en dat van anderen. Daarmee lukte het me om een leemte te vullen die ik altijd had gevoeld. In de boeken over politiek handelen en besluitvorming gaat het altijd om een pragmatisch probleem: hoe zo effectief mogelijk invloed uit te oefenen, op andere mensen en op besluitvorming, hoe daarbij communicatie en macht in te zetten? De studie van Mandela hielp me om een morele dimensie in dat denken meer naar voren te halen, het streven naar herstel waar wordt gevochten, en de vraag hoe te vechten opdat herstel mogelijk blijft.

Toen ik het boek over Mandela aan het afronden was las ik ‘de kunst van het vreedzaam vechten’ van Hans Achterhuis en Nico Koning. De term vreedzaam vechten sprak me zeer aan, als een faire en verantwoorde manier van vechten, te onderscheiden van vechten zonder gedeelde regels, ‘vijandig’ of ‘strategisch vechten’. Ik heb voor mezelf nu als grondregel de volgende formulering: 

  • Verbinden en vreedzaam vechten als ideaal,
  • Strategisch vechten als het moet,
  • Herstellen als het kan

MEER WETEN OVER ONS?

Neem dan contact op!